Chemiczna historia psychodelików

Psychodeliki budziły zainteresowanie ludzi od najdawniejszych czasów. Wśród plemion pierwotnych szamani leczyli choroby i zaburzenia psychiczne za pomocą „świętego pnącza dusz” Ayahuasci czyli wywaru sporządzanego z roślin z gatunków Acacia sp. i Mimosa sp., które w swoim składzie zawierają między innymi DMT.[1] Sięgając do bliższych nam wydarzeń, otrzymana przez Hofmana w 1938 roku substancja zwana LSD, była stosowana w psychoterapii[2], a także prowadzono badania nad jej zastosowaniem przy leczeniu alkoholizmu.[3] Czym właściwie są psychodeliki?

DMT

Rys.1 Wzór strukturalny DMT

Psychodeliki to ogólna nazwa określająca szeroką gamę substancji psychoaktywnych, które wywołują zmiany w sposobie myślenia i postrzegania świata. Z biologicznego punktu widzenia są one agonistami receptorów serotoninowych (5-HT). Oto kilka przykładów z ich krótką historią:

LSDLSD – Dietyloamid kwasu D-lizergowego, związek odkryty przez Alberta Hofmanna. Hofmann badał sporysz czyli przetrwalnik pasożytniczego grzyba (buławinki czerwonej), który atakuje zboże. Z przetrwalników udało mu się wyizolować ergotaminę, substancję powodującą skurcz mięśni gładkich macicy oraz naczyń krwionośnych. Następnie przekształcił ją do kwasu lizergowego, a stąd już tylko krok dzielił go od otrzymania LSD. Substancja nie wykazywała jednak pożądanych efektów, więc Hofmann porzucił dalsze badania. Pięć lat później powrócił do jej analizowania, a kilka kropel związku przypadkowo dostało się do jego organizmu. W ten właśnie sposób odkryto wpływ tego amidu na człowieka. Jest on jedną z najbardziej aktywnych substancji. Już 25 mikrogramów zauważalnie wpływa na funkcjonowanie żywego organizmu.

Psylocybina – alkaloid występujący naturalnie w setkach Psylocybinagrzybów psylocybinowych takich jak Psilocybe cubensis czy rosnąca w Polsce Psilocybe semilanceata (łysiczka lancetowata), po raz pierwszy wyizolowana przez Alberta Hofmanna. Historia zażywania psylocybiny sięga tysiące lat wstecz. W Mezoameryce grzyby psylocybinowe były spożywane w trakcie ceremonii religijnych, a pierwsze udokumentowane użycie datowane jest na XVI wiek. Badaniami nad tą substancją zajmował się m.in. Timothy Leary z Uniwersytetu Harwarda. Opisał on aspekty psychologiczne zażywania psylocybiny takie jak wpływ nastawienia użytkownika i środowiska, w którym on przebywa, na działanie substancji. Psylocybina jest metabolizowana w organizmie ludzkim do psylocyny.

MeskalinaMeskalina – alkaloid występujący w roślinach Lophophora williamsii, Echinopsis pachanoi oraz Echinopsis peruviana, po raz pierwszy wyizolowana przez Arthura Hefftera. Lophophora williamsii jest rośliną z rejonów Nowego Meksyku i Teksasu, a jej popularniejsza nazwa to pejotl. Kaktus ten używany był we wspomnianych rejonach od co najmniej 5700 lat poprzez żucie ściętego szczytu rośliny. Prowadzono wiele badań nad medycznym zastosowaniem tego związku. Najważniejsze z nich obejmowały leczenie alkoholizmu czy depresji. Zauważalne działanie tej substancji zaczyna się od ilości przekraczających 200 mg.

BufoteninaBufotenina – alkaloid występujący w jadzie niektórych ropuch (np. Bufo alvarius), a nawet ssaków, po raz pierwszy wyizolowana przez Handovskiego podczas I wojny światowej. Ekstrakt z jadu ropuch zawierający bufoteninę był stosowany w chińskiej medycynie ludowej pod nazwą ch’an su od stek, jeśli nie tysięcy lat. W 2010 roku Emanuele E. oraz współpracownicy udowodnili, że u osób autystycznych oraz schizofreników występuje wyższe stężenie tej substancji w moczu, niż u zdrowych psychicznie ludzi.

MetocynaPsylacetyna/Metocyna – (4-aco-dmt/4-ho-met) analogi psylocybiny, syntetyczne psychodeliki otrzymane po raz pierwszy przez Alexandra Shulgina. Shulgin podczas swojego życia stworzył ponad 200 pochodnych fenyloetyloaminy oraz tryptaminy. Wszystkie otrzymane substancje testował na sobie i żonie, a ich efekty opisał w książkach PiHKAL i TiHKAL czyli „Tryptaminy/Fenyloetyloaminy, które poznałem i pokochałem”. Niestety poza opisem syntezy oraz działania tych substancji niewiele wiadomo na ich temat. Metabolizm metocyny jest całkowicie niezbadany. Natomiast psylacetyna prawdopodobnie ulega deacetylacji do psylocybiny indukując podobne do grzybów psylocybinowych efekty. Na rysunku obok psylacetyna.

SerotoninaSerotonina – monoaminowy neurotransmiter, nazwany i zbadany przez Maurice M. Rapport. Serotonina nazywana jest popularnie „hormonem szczęścia”. Produkują ją jądra szwu, błona śluzowa jelit, szyszynka oraz trombocyty. Reguluje cykl dobowy czuwanie-sen, apetyt, temperaturę ciała, ciśnienie i krzepnięcie krwi. Budowa strukturalna niektórych psychodelików łudząco przypomina tę cząsteczkę.

Proszę zwrócić uwagę na podobieństwo w budowie wszystkich przedstawionych psychodelików do serotoniny. Jest ono niezwykle wyraźne np. w przypadku bufoteniny, która różni się od serotoniny tylko dwoma podstawnikami metylowymi!

Działanie:

Fizyczne efekty obejmują:

  • bezsenność
  • przyspieszony puls
  • szczękościsk
  • pocenie się
  • rozszerzenie źrenic
  • mdłości

Psychiczne efekty obejmują:

  • zaburzenia wizualne
  • poczucie „nadtrzeźwości” czy jedności ze światem
  • subiektywne wyostrzenie zmysłów
  • zwiększenie wrażliwości na otaczające bodźce
  • przeżycia retrospekcyjne
  • paranoje i urojenia
  • napady lękowe

Wszystkie podane efekty mogą zdecydowanie różnić się w zależności od substancji oraz organizmu.

Potencjalne zastosowanie obejmuje:

  • leczenie uzależnień (badania prowadzone w latach 60. i 70. postulują zmniejszenie nadużywania alkoholu u 60% chorych, którym podawano LSD, niestety najczęściej pozytywny efekt zanikał do 6 miesięcy od podania substancji)
  • poznanie źródła chorób psychicznych (wielu naukowców wskazuje na podobieństwo stanów po zażyciu psychodelików do tych jakie przeżywają schizofrenicy, badania nad bufoteniną udowodniły większe jej stężenie w moczu u osób chorych)
  • leczenie chorób psychicznych (terapie z użyciem LSD prowadzone w latach 60.)
  • głębsze zrozumienie funkcjonowania receptorów serotoninowych oraz znaczenia serotoniny (podobieństwo w działaniu i budowie)
  • lepsze zrozumienie funkcjonowania emocji oraz reakcji na bodźce
  • znalezienie leków na depresje oraz stany lękowe

Pionierem w temacie substancji psychodelicznych był z pewnością Hofmann. Dzięki niemu powstało LSD oraz rozwinęły się badania nad tymi środkami. Zaraz obok niego należy wymienić Shulgina, który zsyntezował nie jeden, a ponad 200 związków o podobnym działaniu. Niestety, rozległe badania nad LSD doprowadziły do jego popularyzacji również „na ulicy”. Dilerzy rozpoczęli sprzedaż, a narkomani niekontrolowane i nierozsądne spożywanie. Wszystko to doprowadziło do tego, że psychodeliki zyskały złą sławę, a badania nad nimi przestały być mile widziane.

Potencjalne zastosowanie psychodelików jest jednak bardzo rozległe i może doprowadzić do lepszego poznania działania mózgu w wielu aspektach. Wydaje mi się niezwykle fascynujące, że dostarczając do organizmu jedną cząsteczką wywołujemy w nim tak ogromne zmiany. Psychodeliki wpływają na uczucia, odbieranie bodźców fizycznych czy psychicznych oraz ogólne postrzeganie rzeczywistości i otaczającego nas świata. Zbadanie tych zależności z pewnością doprowadziłoby do głębszego zrozumienia funkcjonowania człowieka w niezliczonej ilości dziedzin naukowych, medycznych i społecznych.

  1. Campos, Don Jose (2011). The Shaman & Ayahuasca: Journeys to Sacred Realms.
  2. Cohen, S. (1959). The therapeutic potential of LSD-25. A Pharmacologic Approach to the Study of the Mind, p251–258.
  3. Teri S. Krebs i Pål Ørjan Johansen. Lysergic acid diethylamide (LSD) for alcoholism: meta-analysis of randomized controlled trials. „Journal of Psychopharmacology”, III 2012. doi:10.1177/0269881112439253.

Opracował: Maciej Bielak-Wolanin

Artykuł na podstawie, wyróżnionego na V Ogólnopolskiej Konferencji Studenckiej „NMD”, plakatu pod tytułem „Chemiczna historia psychodelików”

Plakat w pdf (Aby otworzyć należy kliknąć na „Plakat w pdf” prawym przyciskiem myszy, a potem zapisz jako lub otwórz w nowej karcie.)

Bookmark the permalink.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*