Odczyt spalonego papirusu za pomocą tomografii komputerowej

Naukowcy z Włoch zdołali odczytać tekst z mocno nadpalonego zwoju papirusu pochodzącego z Herkulanum, miasta zniszczonego wraz z m.in. Pompejami podczas erupcji Wezuwiusza w 79r. n.e. Obecne techniki obrazowania są w stanie pomóc w analizie tekstów, o których sądzono, że są zbyt uszkodzone aby je przeczytać.

Large_fragments_of_papyrus_copy_of_Iliad_XVIII_3160_apis

Rys. 1 Fragment Iliady Homera zapisanej na papirusie

Setki zwęglonych zwojów wydobyto z „Willi Papirusów” w Herkulanum w 1754r., jedynej ocalałej biblioteki z antyku. Przechowywano je w Bibliotece Narodowej w Neapolu, kilka podarowano Napoleonowi Bonaparte w 1802r. „Zwoje te są ważnym źródłem informacji, ponieważ utraciliśmy większość tekstów ze starożytności,” mówi jeden z badaczy, dr Vito Mocella z Państwowego Komitetu Badań Naukowych, Instytutu Mikroelektroniki i Mikrosystemów we Włoszech.

Dr Mocella wraz z grupą badawczą chcieli przeczytać tekst znajdujący się wewnątrz zawiniętego papirusu, lecz jego rozwinięcie było niemożliwe – mogło nieodwracalnie uszkodzić ważny artefakt. Zespół uważał, że tomografia komputerowa wykorzystująca promienie rentgenowskie (XCT) może stanowić rozwiązanie tego problemu. XCT umożliwia stworzenie trójwymiarowego obrazu wnętrza próbki poprzez połączenie przekrojów poprzecznych wielu warstw nakładanych na siebie obrazów w technice 2D.

Dr Mocella podkreśla, że ta podstawowa zasada nie wystarczyła, żeby powstał kontrast między atramentem a spalonym papirusem. „XCT nie może odróżnić materiałów bardzo do siebie podobnych z chemicznego punktu widzenia,” wyjaśnia. „W starożytności tusz oparty był na węglu, a papirus który badamy jest spalony, czyli zwęglony. To podobieństwo chemiczne oznacza, że atrament i papirus pochłaniają promienie rentgenowskie na podobnym poziomie.”

Zespół ominął ten problem dzięki użyciu rentgenowskiej tomografii z kontrastem fazowym (XPCT). Ta zmodyfikowana forma XCT nie działa na zasadzie różnicy w pochłanianiu promieni, ale na załamywaniu ich przez różne materiały w celu wygenerowania odpowiedniego kontrastu. Badany obiekt obracany jest o 360˚, wiązki promieniowania rentgenowskiego skanują go, emitowane promienie rentgenowskie jest zbierane w celu uzyskania obrazu 3D. Badając papirus w ten sposób, zespół naukowców dr Mocella był w stanie odczytać litery z wielu warstw papieru. Wyraźny kontrast pozwolił również na porównanie stylu w którym zapisano badany zwój z innymi, co pozwoliło na ustalenie autora tekstów. Prawdopodobnie był nim filozof Filodemos z Gadary, uczeń Epikura. Dr Mocella twierdzi, że niebawem odczytają znaczącą część tekstu, wszystko jest kwestią dopracowania techniki i zebrania odpowiednich danych.

Graham Davis, specjalista w zakresie mikrotomografii komputerowej z Queen Mary University w Londynie, uważa, ze praca to duży krok naprzód. „Upewniliśmy się, że możliwe jest odczytywanie tak uszkodzonych artefaktów,” powiedział.

1.  V Mocella et al, Nat. Commun., 2015, DOI: 10.1038/ncomms6895

2. http://www.rsc.org/chemistryworld/2015/01/tomography-allows-ancient-papyrus-texts-rise-ashes-herculaneum

Opracowała: Olga Polakowska

Korekta: Karol Madejczyk

Bookmark the permalink.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*