Wątpliwości co do naturalnego pochodzenia tramadolu

Rośliny od początku istnienia ludzkości stanowiły naturalne źródło substancji leczniczych, psychotropowych czy łagodzących nieprzyjemne objawy chorobowe. Źródło to jest tak obfite w różnorodne związki, że nawet jeśli naukowcom wydawało się, że udało im się wytworzyć w laboratorium jakąś substancję chemiczną, koniec końców i tak okazywało się, że to genialne odkrycie i tak zostało wcześniej uprzedzone przez naturę.

Wątpliwości co do naturalnego pochodzenia tramadolu

 Rys.1 Nauclea Latifolia

W zeszłym roku do krótkiej listy związków, które okazały się występować także w przyrodzie, dołączono tramadol. Jest to substancja, która wykazuje działanie narkotyczne, zbliżone do morfiny. Została wykryta przez Michaela De Waarda z Instytutu Neuronauk w Grenoble we Francji w korzeniach afrykańskiej rośliny leczniczej Nauclea Latifolia (zwanej też afrykańską brzoskwinią lub z angielskiego pincushion tree; pincushion oznacza poduszkę do igieł). Przez szamanów stosowana jest do eliminowania wielu dolegliwości, w tym bólu.

Jednak we wrześniu tego roku inny zespół badaczy określił odkrycie De Waarda jako wątpliwe.

De Waard wykrył w analizowanych próbkach dość dużą ilość tramadolu (0,4% wag. w suszonym korzeniu). Przekonywał, że nie uległy one zanieczyszczeniu syntetycznym odpowiednikiem. Próbki zostały zebrane w Parku Narodowym w północno – wschodnim Kamerunie w różnych odstępach czasowych i zostały poddane analizie w trzech różnych laboratoriach. Współpracownik de Waarda zwrócił dodatkowo uwagę, że współczynnik izotopowy azotu w tramadolu wykrytego w roślinie jest inny niż w komercyjnie dostępnych próbkach tramadolu, co może być obserwacją wspierającą tezę, że związek ten został zsyntetyzowany przez komórki roślinne.

Wyniki De Waarda były zaskakujące dla Michaela Spitellera, pracującego na Uniwersytecie Technologcznym w Dortmund w Niemczech. Wspólnie z międzynarodowym zespołem zaraportował we wrześniu tego roku, że występowanie tramadolu w Nauclea Latifolia jest prawdopodobnie wynikiem zanieczyszczenia próbek przez prowadzących badania.

Nie przekonały go wyniki analizy izotopowej. Skontaktował się z De Waardem, by otrzymać od niego próbkę korzenia rośliny, którą mógłby niezależnie zbadać. Jego własne próbki pochodziły z zupełnie innych lokalizacji – z kameruńskiej półpustyni na północy kraju i z lasów tropikalnych na południu.

Spiteller potwierdził zawartość 0,4% tramadolu w próbkach De Waarda. Poddał jednak także analizie własne próbki. Okazało się, że te z północy charakteryzują się niską zawartością tramadolu- ok. 10 000 razy mniejszą niż wykryta w próbkach De Waarda. Próbki z południa natomiast nie zawierały tramadolu w ilości, którą byłby w stanie oznaczyć. W tym momencie Spiteller zaczął myśleć o zanieczyszczeniu próbek jako możliwym wytłumaczeniu rozbieżności.

Jego współpracownicy w Kamerunie przepytali lokalnych rolników. Dowiedzieli się, że rolnicy z północy podają tramadol bydłu, które wykorzystywane jest jako siła pociągowa. Zmniejsza to jego podatność na zmęczenie. Rolnicy z południa natomiast nie zgłaszali takich praktyk. Analiza korzenia Nauclea Latifolia za pomocą spektrometru mas, jak również wody i próbek gleby z naturalnego otoczenia rośliny, potwierdziły obecność metabolitów tramadolu wydalanych przez ssaki. Korzenie roślin należących do innych gatunków, które znajdowały się w pobliżu, także zawierały tramadol. Zespół Spitellera uważa, że syntetyczny tramadol dostał się do gleby wraz z moczem i odchodami bydła i w ten sposób przedostał się także do korzeni afrykańskiej brzoskwini.

De Waard zauważa, ze na zawartość tramadolu w próbkach Spitellera mógł mieć wpływ różny wiek roślin, obecność symbiotycznych grzybów i mikrobów czy zmienne warunki klimatyczne. Nadal wierzy więc w wyniki swoich badań. Do negowania wyników De Waarda nie jest również skłonna Marcy Jan Souza, która prowadzi badania nad tramadolem na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej na Uniwersytecie w Tennessee. Uważa ona, że jeszcze zbyt mało wiadomo na temat sposobu metabolizowania tramadolu przez bydło, by wyciągać wnioski oparte na obecności metabolitów.

Także Kirk Gustafson z Krajowego Instytutu Onkologii w Maryland nie jest przekonany do wyników uzyskanych przez Spitellera. Według niego rozbieżności w wynikach są zbyt duże i uważa, że jedynie zastosowanie znakowania izotopowego może rozwiązać wątpliwości.

Douglas Kinghorn z Uniwersytetu Stanowego w Ohio, który pochwalił pracę De Waarda w tamtym roku, przyznał, że raport Spitellera wywołał u niego wątpliwości. Podparł je spostrzeżeniem, że tramadol w próbkach De Waarda jest charakterystyczną mieszaniną racemiczną. Pomimo że nie jest to niemożliwe w naturze, jest to duży zbieg okoliczności, że z czterech możliwych stereoizomerów, rośliny wytworzyły dokładnie te, które znajdują się w syntetycznym tramadolu.

Współpracownik De Waarda, Richard J. Robins, biochemik zajmujący się naturalnymi produktami w francuskim Krajowym Centrum Badań Naukowych (CNRS, Centre national de la recherche scientifique), poinformował, że eksperyment uwzględniający znakowanie izotopowe został już zaplanowany choć jeszcze go nie rozpoczęto. Natomiast ostatnie wyniki otrzymane przez jego zespół dotyczą współczynnika izotopowego dla każdego pojedynczego węgla w tramadolu, zamiast całego związku. Według Robinsa wyniki te całkowicie potwierdzają naturalne pochodzenie tramadolu.

  1. Boumendjel, G. S.Taïwe, E. Ngo Bum, T. Chabrol, C. Beney, V. Sinniger, R. Haudecoeur, L. Marcourt, S. Challal, E. Ferreira Queiroz, F. Souard, M. Le Borgne, T. Lomberget, A. Depaulis, C. Lavaud, R. Robins1, J-L Wolfender, B. Bonaz, M. De Waard (2013) Occurrence of the Synthetic Analgesic Tramadol in an African Medicinal Plant, Angewandte Chemie Int. Ed., 52, 11780- 11784
  2. Kusari, S. J.N. Tatsimo, S. Zühlke, F. M. Talontsi, S. F. Kouam, M. Spiteller (2014) Tramadol – A True Natural Product?, Angewandte Chemie Int. Ed., 53, 12073- 12076
  3. http://cen.acs.org/articles/92/i39/Tramadols-Newfound-Natural-Product-Status.html?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+analytical_scene+(Chemical+%26+Engineering+News%3A+Analytical+SCENE)

Opracowała: Emilia Strzałka

Korekta: Magdalena Senderowska

Bookmark the permalink.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


*